İngiliz ajanın açıklamaları, İngiltere'nin 1953 İran darbesindeki rolünü ortaya koydu

İngiliz ajanının yıllar sonra ortaya çıkan röportajında, İran'da seçimle başa gelen Başbakan Muhammed Musaddık'ı deviren ve Şah Muhammed Rıza Pehlevi'yi yeniden iktidara getiren 1953 darbesinde İngiltere'nin rolü ortaya kondu.

ORTADOĞU 18.08.2020, 22:14
İngiliz ajanın açıklamaları, İngiltere'nin 1953 İran darbesindeki rolünü ortaya koydu

Guardian gazetesinin haberine göre, İngiltere dış istihbarat servisi MI6'nın Kıbrıs'taki İran istasyon şefi Norman Darbyshire, 1985 yılında verdiği röportajda ülkesinin darbedeki rolünü anlattı. 

Granada TV'nin 1985 yapımı "İmparatorluğun Sonu: İran" belgeseli kapsamında yapılan ancak hiçbir zaman yayınlanmayan röportaj, deşifresinin bir araştırma esnasında bulunmasıyla yeniden açığa çıktı.

© REUTERS / OFFICIAL KHAMENEI WEBSITE

Hamaney: İran ile ABD'nin ihtilafı elçilik binası olayıyla değil, Musaddık'ın devrilmesiyle başladı

Darbenin 67. yıl dönümü olan 19 Ağustos'ta yayınlanacak "Darbe 53"te canlandırılarak gösterilecek röportaja göre, İngiliz istihbaratının ABD'yi darbeye katılmaya ikna etmesi yıllar sürdü. Bu arada MI6 ajanları, ajan devşirip, İran parlamentosu üyelerine bisküvi kutularına saklanan paralarla rüşvet verdi. Hatta MI6 ve CIA, Musaddık'ı devirmek için Şah Rıza Pehlevi'nin kız kardeşini bile ikna etti.

Anglo-İran petrol şirketini millileştirmişti

Darbyshire, röportajında "Plan, Şah'a sadık olduğunu düşündüğümüz birimlerin, radyo istasyonu gibi şehirdeki kilit noktaları ele geçirmesini içeriyordu." dedi. 

Nisan 1951'de iktidara gelen Musaddık'ın ilk icraatlarından biri, sonradan BP adını alacak Anglo-İran petrol şirketini millileştirmek oldu.

Ancak ajan Darbyshire, MI6'nın Musaddık'ı devirmek istemesinin ana nedeninin, İngiltere'nin, Musaddık'ın Sovyet etkisine gireceğinden korkması olduğunu söyledi. 

İngiltere'nin ilk darbe girişimi kapsamında, 1951'de İngiliz Başbakan Yardımcısı Anthony Eden, üst düzey yetkililerine danışmadan, ajan Robert Zaehner'i Meclis üyelerine ve diğer önde gelen İranlılara rüşvet vermekle görevlendirdi. 

'Darbe, 700 bin sterline mal oldu'

Bu süreçte 1,5 milyon sterlinin üzerinde para harcanmasına rağmen başarısız olundu ve sonrasında Darbyshire'dan şiddet de içerebilecek alternatif bir plan yapması istendi. Darbyshire, bu konuda, "Darbe, 700 bin sterline mal oldu. Biliyorum çünkü ben harcadım." dedi. 

Darbyshire'ın darbe planı, Musaddık'ın İngiltere ile ilişkileri kesip, diplomatlarını ve casuslarını sınır dışı etmesiyle Ekim 1952'de sekteye uğradı. Bunun üzerine Darbyshire, Beyrut'taki CIA yetkililerinin kapısını çalarak onları ikna etmeye çalıştı. 

Darbeye soğuk bakan ABD'nin tavrı, Dwight Eisenhower'ın Ocak 1953'te başkan olarak göreve gelmesiyle değişti. Bundan sonra iki ülkenin istihbaratları birlikte çalışmaya başladı. 

Hatta bir noktada, Darbyshire ve CIA'deki mevkidaşı Stephen Meade, Şah'ın kız kardeşi Eşref'i Paris'te ziyaret ederek, ondan Tahran'a gidip kardeşini ikna etmesini istediler. 

'Musaddık'ın kaderi göreve geldiği an belirlenmişti'

Darbyshire, Nisan 1953'te Musaddık'ın polis şefi General Mahmud Afşartus'un kaçırılmasını organize ettiği itirafında da bulunurken, generalin öldürülmesinin plan dahilinde olmadığını öne sürdü. 

19 Ağustos 1953'te başarılı olan darbenin ardından Musaddık yargılandı ve 14 yıl sonra ölene kadar ev hapsinde tutuldu. Darbyshire'a göre, Musaddık'ın kaderi göreve geldiği an belirlenmişti. 

İngiltere'nin darbedeki rolü bilinse de bugüne kadar İngiltere tarafından itiraf edilmiş değil. Bu nedenle röportaj, Londra'nın rolünün açıkça itiraf edilmesi açısından önem taşıyor.

Yorumlar (0)
15°
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Namaz Vakti 15 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:24
Öğle 13:09
İkindi 17:09
Akşam 20:44
Yatsı 22:35
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@