Gezegenimizin Çekirdeğinde Kar Gibi Yağan Demirler Olabilir

Gezegenimizin karnından çıkan boğuk sese kulak veren yer bilimciler, Dünya’nın çekirdeğinin kalın bir metal tozu katmanıyla sarılı olabileceğini ortaya çıkarmışlar. Daha önce ise pek çok araştırmacı, böyle bir şeyin mantıksız olduğunu düşünmüş.

BİLİM 24.12.2019, 00:44
Gezegenimizin Çekirdeğinde Kar Gibi Yağan Demirler Olabilir

Gezegenimizin erimiş haldeki iç kısımlarına yönelik mevcut veriler ile sismik veriler arasında, çözülmesi zor olagelmiş çelişkiler var. Bu yüzden yer bilimciler, dış çekirdeğin altından yavaşça dökülen mineral bir ‘kar’ bölgesinin varlığını şimdi tekrar gözden geçiriyorlar.

Bu durum, bize gezegenimizin jeolojisi hakkında bazı şeyler söylemenin yanı sıra; bizimki gibi diğer gezegenlerin de nasıl oluştuğunu açıklamaya yardımcı olabilir.

Şu an ABD’deki Tennessee Üniversitesi’nde çalışan jeokimyacı Nick Dygert, “Bunu düşününce biraz garip geliyor” dedi.

“Dıştaki çekirdeğin içerisinde, birkaç yüz kilometrelik bir mesafe boyunca iç çekirdeğe yağan kristaller var.”

Gezegenimizin içerisinde gezinen ses dalgaları üzerinde onlarca senedir yapılan çalışmalar, bu dalgaların dış çekirdeğin alt katmanlarından geçtiği zaman tuhaf bir şekilde yavaşladığını göstermiş.

Daha da ilginç olanı; toplanan veriler, bu dalgaların çekirdeğin her iki tarafında da daha belirgin şekilde farklı yayıldığını gösteriyor. Dalgalar, batı yüzeyi boyunca doğu yüzeyine göre daha çok yavaşlıyorlar.

Sanki çekirdek yapışkan bir şeyle kaplı ve bu kaplama her tarafa eşit dağılmamış.

Dygert, Austin Texas Üniversitesi’nden katılan jeologların oluşturduğu ufak bir grup ile Çin’deki Siçuan Üniversitesi’nden gelen bir fizikçiyle beraber; gezegen boyunca yayılan deprem sarsıntılarının niçin gerektiği gibi ses çıkarmadığı konusunda daha iyi bir açıklama olabileceğini bulmuş. Buna göre; demir bir alaşımdan meydana gelen yapışkan bir çamur, durumu daha iyi açıklayabilir.

İlk olarak 1960’ların başında Rus yerbilimci Stanislav Iosifoviç Braginski tarafından ortaya atılan aynı görüşü de, gezegenimizin çekirdeğinden ısı nakleden konveksiyon süreçlerini açıklamak amacıyla, geride bıraktığımız onlarca sene boyunca araştırılmış.

Bu ‘kar örtülü çekirdek’ modeli, hiç tam anlamıyla kabul görmeyen ancak zaman zaman ortaya çıkıp hem kendi gezegenimizin çekirdeğinin, hem de Mars’ın soğuk, durgun kalbinin özelliklerini tanımlamakta kullanılmaya çalışılan görüşlerden biri.

Maalesef, yüksek yoğunluklu iç çekirdeğin sınırında ayrıca onun etrafındaki dış çekirdekte olması beklenen türden basınç ve sıcaklıklar, ufak mineral parçacıklarının kristalleşmesine olanak sağlamıyor.

En azından, herkesin düşündüğü şey bu. Dygert ve meslektaşları, mineral fiziğine yönelik son verileri kullanarak; demir, silikon ve oksijenden oluşan bileşenlerin, aslında doğru sıcaklıklarda sıvı bir çözeltiden çıkıp katılaşabileceğini göstermişler.

Bu süreç az çok, yüzeye yakın yerlerde gerçekleşen mineral kristalleşmesi gibi işliyor; tek farkı, daha yüksek basınç ve sıcaklıklarda gerçekleşmesi.

Austin Texas Üniversitesi’nde çalışan Jung-Fu Lin, “Dünya’nın metalik çekirdeği, kabuk kısmında daha iyi tanıdığımız bir magma odası gibi işliyor” diyor.

Bu demirden kar yağışı, sismik dalgaları tam da doğru biçimde yavaşlatan bir malzeme oluşturmakla kalmayıp; aynı zamanda çekirdeğin neden mükemmel bir küre olmadığını da açıklayabilir.

Kabuk kısmında bulunan ve kıta olarak gördüğümüz farklılıklar, enerjinin uzaya yayılma biçimini etkiliyor. Örneğin kabuğun, Orta Amerika’nın altında yer alan derin kısımları; çekirdekten ısı çekme konusunda olağanüstü bir iş çıkarıyor.

Bu farklılıklar, demirin çekirdek civarında katılaşma şeklindeki farklılıklara denk düşebilir ve ses dalgalarının, doğu yarıküreye kıyasla batı yarıkürede daha fazla yavaşlamasına sebep olabilir.

Siçuan Üniversitesi’nde fizikçi olan Youjun Zhang, “İç çekirdek sınırı, basit ve düz bir yüzey değil. Bu durum, ısı iletimini ve çekirdeğin ısı yayışını etkiliyor olabilir” diyor.

Belli bir alan ve çok uzun bir süre boyunca çekirdek etrafında kar gibi biriken demir kristaller, kulağa kesinlikle şiir gibi geliyor. Fakat bu aynı zamanda, çekirdeğimizin antik zamanlarda neye benzediğine ve uzak gelecekte nasıl olabileceğine yönelik soru işaretleri oluşturan bir hava durumu raporu.

Berkeley California Üniversitesi’nde görev yapan ve bu çalışmada yer almayan yerbilimci Bruce Buffet; bunun gibi modellerin, dünyamızın (ve Dünya gibi kayalık cisimlerin) nasıl şekillenmiş olabileceğine yönelik soruların cevaplanmasına yardım edebileceğini düşünüyor.

“Modellerle yapılan tahminleri, anormal gözlemler ile ilişkilendirmek; sıvı çekirdeğin muhtemel bileşimleri hakkında çeşitli sonuçlar çıkarmamıza ve belki de bu bilgiyi, gezegen şekillendiği zaman hüküm süren koşullara bağlamamıza olanak sağlıyor” diyor Buffet.

“Başlangıç koşulu, Dünya’nın bildiğimiz şekline dönüşmesinde önemli bir etmen.”

Çekirdeğimizin demir yağmuru modelinin doğru olup olmadığını zaman gösterecek. Ayrıca bu, sadece akademik bir ilgi alanından da ibaret değil; yüzeyin derinliklerindeki motorların nasıl sürekli bir manyetik alan oluşturduğunu, volkanları beslediğini ve depremler meydana getirdiğini öğrenmek için can atıyoruz.

Bu, aşağı inilip bakılabilecek türden bir şey değil. Fakat eğer dikkatli şekilde dinlersek, gezegenimizin boğuk sesli kalbinin o yaşlandıkça tozlandığını fark edebiliriz.

Araştırma, Geophysical Research: Solid Earth bülteninde yayınlandı.

Yazar: Mike Mcrae / ScienceAlert. Çeviri: Ozan Z. popsci.com.tr

Yorumlar (0)
25°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Namaz Vakti 21 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:25
Öğle 13:11
İkindi 17:11
Akşam 20:47
Yatsı 22:38
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@