2020'de bilim: Rusya'nın Mars görevi ve 'Yeni fizik' araştırmaları

Bilim adamları geçen sene olduğu gibi bu sene de çok önemli başarılara imza atmayı planlıyor. Rusya’nın yer almış olduğu Mars görevi, ‘Yeni fizik’ araştırmaları, ‘kuantum üstünlüğü’ çalışmaları da bunlardan bazıları.

BİLİM 02.01.2020, 19:05
2020'de bilim: Rusya'nın Mars görevi ve 'Yeni fizik' araştırmaları

2019 sene birçok önemli bilimsel keşfe imza atılan bir sene oldu. Astronomlar bir kara deliğin doğrudan fotoğrafını çekti. Genetik alanında yapılan çalışmalar ‘modern insanın atası’ olarak bilinen Denisovanların nasıl göründüğü ortaya çıktı. Rus arkeologlar Orta Don havzasında dört İskitli bayan savaşçının mezarını buldu.

2020 sene için bilimsel beklentiler ise şöyle:

Uzayda bir Einstein anıtı

Nisan 2019’senesinde Event Horizon Teleskobu’yla (EHT) evrenin çok büyük gizemlerinden olan kara deliğin ilk fotoğrafı çekildi. Bilim adamları bunun Albert Einstein’ın ilk defa 20. yüzyılın başında İzafiyet Teorisi bağlamında var olduğunu iddia ettiği kara delikler konusunda ilk gözlem olduğunu kaydetti. Görüntülenen kara delik, Dünya'ya 53 milyon ışık yılı mesafedeki Başak (Virgo) Takımyıldızındaki M87 Galaksisi'nin merkezinde yer almakta.

Çalışmanın başında beklentiler daha yüksekti. Projenin katılımcıları iki süpermasif kara deliğin (diğeri Samanyolu’nun merkezinde Sagitarrius A) olay ufkunun yaydığı gölgeleri fotoğraflamayı hedefliyor.

Projede yer alan isimlerden Moskova Filik ve Teknoloji Enstitüsü’nden Misafir Öğretim Üyesi Andrey Lobanov, Sagitarrius A’ya yönelik bilgilerin EHT araştırmalar esnasında elde edildiğini, düşük kalitede oldukları için yayınlanmadığını söyledi.

Lobanov’a göre, bilim adamları edinilen bilginin tekrar kontrol edilmesi ve yersiz bilgilerin kaldırılması kararı aldı. Sagitarrius A’nın ilk çekmiş olduğu fotoğrafları yakında ünlü bir bilim dergisi tarafından yayınlanacak. 

EHT projesinde yer alan 11 gözlemevi, daha kaliteli görüntü elde etmek için Sagitarrius A ve M87’yi gözlemlemeye yönelik yeni bir çalışmaya başlanacak.

Bilim adamları gözlem kapasiteleri çoğaldıkça, kara deliğin gölgesindeki yapısal değişiklikleri izlemeyi umuyor.

‘Yeni fiziğin’ peşinde

Einstein’ın teorileri dışında, bilim adamları ‘Standart Model ötesi fizik’ olarak da bilinen ‘yeni fizik’ alanında araştırmalarına devam etmeyi hedefliyor. 

Bu sene bilim dünyası Rusya’nın Baksan Nötrino Gözlemevi’nde (BNO)  steril nötrinolara yönelik araştırmaların ilk neticelerini incelemeyi dört gözle bekliyor.

Steril nötrinolar; Standart Model’ dışında kalan ve yeni, bilinmeyen fizik hakkında fikir veren, dördüncü bir temel parçacık kuramı. Rusya ve dünyada bilim adamları uzun zamandan beri steril nötrinoların varlığına dair kanıt aramaktadır.

Baksan Steril Geçişimleri Deney (BEST) projesi de son dönemde bu çalışmalara katıldı. BEST projesi kapsamında 51Cr yapay elektron nörtino kaynağı ile, çok kısa taban çizgisi üzerinde elektron nörtinoların steril duruma geçişimi üzerinde inceleme yapmak için deney yapılmakta.

Bilim adamları bu sene BEST kapsamında yapılan çalışmalarda elde edilen ilk verileri yayınlamayı planlıyor. Steril nötrinoların var olup olmadığına dair nihai bir şey söyleyemeseler de, bulgular bu alanda ilerleme kaydetmek için bilim dünyasına yardımcı olabilir.

Beşinci güç

Steril nörtinoların yanı sıra bilim adamları bu sene de henüz fizikte gözlemlenen dört temel gücü tümleyecek beşinci güç teorisinin gerçekliğini araştırmaya çalışacak. Standart modele göre, doğada yer çekimsel, elektromanyetik, güçlü nükleer ve zayıf nükleer güç etkileşimleri bulunmakta.

Macaristan Bilimler Akademisi Nükleer Araştırmalar Enstitüsü’nden bilim adamları dört sene önce beşinci gücün var olabileceğine dair ipuçları vermişti. Macar bilim adamları yaptıkları deneyler sonrasında bu gücün taşıyıcısına X17 bozonu olarak adlandırmıştı.

X17 parçacığın izlerini bulmaya çalışan Rus ve Avrupalı bilim adamları tarafından yapılan ve CERN tarafından yapılan NA64 deney neticesinde ise bu parçacığın olmadığı, varlığı ihtimalinin de tamamen dışlanmadığı söylendi.

NA64 Projesi resmi sözcülerinden Gninenko, ekipmanlarını yenilediklerini ve Macar mevkidaşların bulgularına yönelik daha doğru ölçümler yapmaya hazırlandıklarını söyledi.

Quantum Supremacy (Kuantum Üstünlüğü)

Geçen sene çok önemli bilimsel başarılarından biri arasında, Google’ın duyurduğu kuantum bilgisayarı ‘Sycamore’ ile yapılan ‘kuantum üstünlüğü’ buluşu oldu.

Kuantum üstünlüğü, programlanabilir bir kuantum cihazın klasik bilgisayarların çözemediği bir problemi çözebildiğini gösteren anda ediliyor.

2019 senesinde John Martinis yönetiminde bir araştırma ekibi, süper bir bilgisayarın 10 bin senede tamamlayabileceği bir hesaplama görevini, 200 saniyede tamamlayabilen bir çip yaratarak kuantum üstünlüğüne eriştiklerini duyurmuştu.

Tüm araştırmacılar bu fikre katılmadı. IBM mühendisleri algoritma ve netice depolama yöntemlerin en uygun hale getirilmesi durumunda, söz konusu görevin sıradan bir süper bilgisayar tarafından üç günden az bir zamana gerçekleştirilebileceğini söyledi.

Martinis’in ekibinden Vadim Smelyanskiy, Rus basınına yapmış olduğu açıklamada IBM’nin bulgularına katılmadığını belirtti. Smelyanskiy’e göre, bu açıklama Google bilim adamları makalelerin tam halini yayınlamadan önce yapıldı. Bilim dünyası bu sene itibariyle kuantum üstünlüğü olduğu konusunda bir uzlaşmaya varılacak.

Genom değiştirme

Moleküler biyoloji dünyası, Kasım 2018’senesinde Çinli bilim adamı He Jiankui’nin CRISPR/Cas9 proteinini kullanarak insan genomunu değiştirdiğini ve HIV virüsüne karşı dayanıklı hale genetiği değiştirilmiş olarak  ilk bebeklerin dünyaya getirildiğini duyurması ile değişti.

Büyük tartışma yaratan bu haberin ardından, Şubat 2019’senesinde Dünya Sağlık Örgütü, bu çalışmanın etik yönünün incelenmesi ve tıbbi amaçlar için kabul edilebilir insan genomu değiştirme standartları belirlemek için özel bir komisyon topladı.

Rusya Ulusal Tıp Araştırmaları Üniversitesinden bir DNA uzmanı Denis Rebrikov, Rus yetkililerin izni olması ve gönüllü bulması durumunda benzer bir deneyi gerçekleştirmeye hazır olduğunu duyurdu ve Rusya da bu tartışmaya giriş yaptı. 

Rebrikov’un açıklamasından sonra Rus ve uluslararası bilim dünyasından tepkiler yükseldi. Bilim dünyasının planlarını değiştirmeye zorladığı Rebrikov, deney için gönüllü bulmayı başardı. Rusya Sağlık Bakanlığı vakitsiz ve sorumsuzca olacağı gerekçesiyle deney için yetki verilmeyeceğini duyurdu.

Rebrikov ise deneyle ilgili geri adım atmaya niyetli değil ve yetkililerle meslektaşlarının fikirlerini değiştirmeyi bekliyor.

Rusya Mars’a gidiyor

Bu sene Mars’a gitmek için iki görev yapılacak: Biri ABD ve ExoMars tarafından, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Roscosmos’un ortak programı kapsamında gerçekleşecek Mars 2020 görevi. 

Bu görevde, fırlatma işlemi Rusya’nın Kazakistan’da Baykonur Uzay İstasyonu’ndan Briz-M yardımcı roketi ve Proton-M taşıyıcı roketi ile yapılacak. Proje ile Mars’ın atmosferi ve ikliminin araştırılması hedefleniyor.

ESA ve Roscosmos’un mevcut planlarına göre, Avrupa’nın Rosalind Franklin gezgini ve Rusya’nın Kazaçok yüzey platformu, Mart 2021’senesinde Kızıl Gezegen’in yüzeyine iniş yapmak için, bu yaz hareket yapacak. ABD’nin uzay aracı temmuz ayı sonlarında veya ağustos ayı başlarında fırlatılacak ve Şubat 2021’senesinde Mars’a inmiş olacak.

Hem Rosalind Franklin hem de, kimyasal ve jeolojik araştırmalar yapmaları için Avrupa’nın ve Rusya’nın bilimsel ekipman donanımına sahip. Rusya ve Avrupa arasında bu misyonun amacı, gezegende olası yaşam izlerini aramak. Bilim adamları gezginler tarafından toplanacak toprak ve taş örneklerini incelemiş olacak.

Yorumlar (0)
19°
açık
Günün Anketi Tümü
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Kadın cinayetlerinin kaynağı nedir?
Namaz Vakti 26 Eylül 2022
İmsak 05:23
Güneş 06:48
Öğle 13:01
İkindi 16:22
Akşam 19:03
Yatsı 20:22
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 7 16
2. Galatasaray 7 16
3. Başakşehir 6 14
4. Beşiktaş 7 14
5. Konyaspor 7 14
6. Fenerbahçe 6 13
7. Trabzonspor 7 13
8. Kayserispor 7 12
9. Gaziantep FK 7 11
10. Kasımpaşa 7 9
11. Alanyaspor 7 8
12. Giresunspor 6 7
13. Karagümrük 6 6
14. Antalyaspor 7 6
15. İstanbulspor 6 5
16. Ankaragücü 6 4
17. Sivasspor 7 4
18. Ümraniye 7 2
19. Hatayspor 6 1
Takımlar O P
1. Eyüpspor 6 13
2. Bodrumspor 6 11
3. Keçiörengücü 6 11
4. Boluspor 5 10
5. Bandırmaspor 5 10
6. Sakaryaspor 6 9
7. Samsunspor 6 9
8. Pendikspor 6 9
9. Manisa FK 5 8
10. Tuzlaspor 6 8
11. Göztepe 6 8
12. Adanaspor 6 7
13. Rizespor 5 6
14. Gençlerbirliği 6 6
15. Altay 6 5
16. Altınordu 5 3
17. Erzurumspor 5 3
18. Ö.K Yeni Malatya 6 3
19. Denizlispor 6 2
Takımlar O P
1. Arsenal 7 18
2. M.City 7 17
3. Tottenham 7 17
4. Brighton 6 13
5. M. United 6 12
6. Fulham 7 11
7. Chelsea 6 10
8. Liverpool 6 9
9. Brentford 7 9
10. Newcastle 7 8
11. Leeds United 6 8
12. Bournemouth 7 8
13. Everton 7 7
14. Southampton 7 7
15. Aston Villa 7 7
16. Crystal Palace 6 6
17. Wolves 7 6
18. West Ham United 7 4
19. Nottingham Forest 7 4
20. Leicester City 7 1
Takımlar O P
1. Real Madrid 6 18
2. Barcelona 6 16
3. Real Betis 6 15
4. Athletic Bilbao 6 13
5. Osasuna 6 12
6. Villarreal 6 11
7. Atletico Madrid 6 10
8. Real Sociedad 6 10
9. Valencia 6 9
10. Mallorca 6 8
11. Girona 6 7
12. Rayo Vallecano 6 7
13. Celta Vigo 6 7
14. Getafe 6 7
15. Sevilla 6 5
16. Almeria 6 4
17. Espanyol 6 4
18. Real Valladolid 6 4
19. Cadiz 6 3
20. Elche 6 1

Gelişmelerden Haberdar Olun

@